Thương nhớ Cà Mau

Nhà mình bên bến sông. Đêm nằm trong ngôi nhà lá nghe gió lùa khe vách, sóng nước dội vào chân cột nghe bồn chồn. Mẹ vẫn nén tiếng thở dài trong đêm, giấu nước mắt sau vạt áo… chẳng bao giờ mình thấy mẹ khóc, chỉ thấy một dòng nước viền mi và ngưng lại ở đó. Hình như nước mắt thay vì chảy ra thì lại trôi ngược vào trong. Cà Mau lúc ấy với mình chỉ là mịt mù lau sậy, những bến sông hoang hoải gió lộng tư bề, những con kênh dài như cuộn chỉ lớn luồn sâu vào các cánh rừng. 

Sống giữa mênh mông sông nước nhưng mình không biết bơi, mẹ lấy chiếc can nhựa 20l bảo ba chị em mình bám chặt vào tay cầm rồi thả chúng mình xuống. Chỉ sau vài buổi hai em đều biết bơi, duy chỉ có mình lần nào cũng ngộp nước vì vừa thả xuống nước đã nhắm tịt mắt lại, kêu khóc ầm ĩ… Cho đến tận bây giờ mình vẫn không biết bơi… Có lẽ kết quả ấy là do nguyên nhân một lần mình bị lọt xuống cái lỗ do tấm ván gỗ mục bị gẫy (phía sau nhà mình có sàn lãn), dưới lòng sông là một bãi cọc nhưng may mắn mình lại lọt ngay vào khe hở giữa những chiếc cọc, lòng sông không sâu lắm nhưng cũng khiến cả nhà hết hồn còn mình thì “bạt vía” với sông nước từ dạo ấy.

Yêu Cà Mau như thế nào? Có hơn những nơi mình sống không? Hay ở vị trí nào? Mình chưa bao giờ làm phép thử hoặc ngồi lại để cân, đo, đong, đếm nên không rạch ròi được. Có thể khi người ta sống quá lâu ở một nơi nào đó vì lý do phiêu dạt, người ta tự xem đó là một nơi hờ hững để rồi đến một lúc nào đó khi rời khỏi nơi ấy, trở về nguyên quán mới nhận ra “Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn”. Cà Mau với mình cũng vậy… Mình là một kẻ lang bạt, rày đây mai đó với những cuộc dịch chuyển bất tận trên cả ngàn cây số. Khi ở Bắc Giang thì nhớ Cà Mau, khi ở Cà Mau vì nhớ Lâm Đồng, khi ở Lâm Đồng thì mình lại nhớ các thôn bản xa mình từng ghé chân trong những chuyến công tác vội vã… Trong giấc ngủ chập chờn giữa những chuyến xe đường dài mình lại mơ về Sa Pa hoặc một ngôi nhà gỗ ở cao nguyên đá Đồng Văn, mỗi mùa Xuân về tam giác mạch nở đầy. Chẳng có nỗi nhớ nào ổn định, chẳng có tình yêu nào vĩnh cửu, chẳng có điều gì là bất diệt, điều tuyệt đối nhất lại chính là những điều tương đối… Giấc mơ nhỏ bé của mình cũng vậy, mình để nó dao động trong suy nghĩ của mình, chập chờn trong mộng mị để rồi một lúc nào có thể mình sẽ chọn cho bản thân một giấc mơ gần nhất, mới nhất, dễ thực hiện được nhất.

Thực ra ở Cà Mau đến hơn 20 năm thì đến năm thứ 19 mình mới đi giáp vòng Cà Mau, Trần Văn Thời, Cái Nước, Năm Căn, Ngọc Hiển, U Minh, Thới Bình, Phú Tân, Đầm Dơi… Vượt mấy chặng đường trắc trở đến được cột mốc chủ quyền Tổ Quốc ở Đất Mũi ngắm Hòn Khoai là cái chấm xanh xa mờ trập trùng sóng bạc, mình đã nghĩ sẽ có ngày mình đặt chân lên đảo. Chỉ vài tháng sau đó mình theo tàu  90CV từ Rạch Gốc sau 3 giờ vượt biển mình đã đến Hòn Khoai - một trong những hòn đảo đẹp nhất miền cực Nam của Tổ quốc. Say sóng nhưng vừa đặt chân lên đảo, ập vào mắt là những hòn đá cuội trầm tĩnh vô ngôn, xen kẽ những khóm hoa rừng. Đảo trước kia có tên gọi mỹ miều là Giáng Hương. Người Pháp đặt tên là đảo Poulo Obi. Hòn Khoai là cái tên dân gian đặt vì hình dạng đảo trông giống như củ khoai khổng lồ. Mình hay đãng trí, có lần xuống nhầm tàu mà phải trú một đêm ở Sông Đốc một cách bất đắc dĩ. Đêm ấy nhịn đói vì trong túi chỉ còn gần 100 đồng đủ lộ phí cho hành trình trở lại Phú Tân. Nhắc lại chuyện này vẫn buồn cười, hai chiếc tàu gần nhau, một về Phú Tân, một về Sông Đốc, rõ ràng mình đã xuống tàu Phú Tân khi yên vị tranh thủ ngủ, ngủ được một giấc chừng hơn một giờ mình thức dậy, nhìn quang cảnh hai bên sông lạ lẫm, nghe tiếng trò chuyện của hành khách nói loáng thoáng: “Chừng 2 tiếng nữa mới tới Sông Đốc”. Mình giật thót hỏi một chị phụ nữ đang cho con bú bên cạnh: “Tàu về đâu chị?”, “Về Sông Đốc chớ về đâu cô? Ủa cô về đâu mà hỏi?”, “Dạ, em về Cái Đôi”… Hết thảy hơn 30 người trên tàu quay lại nhìn mình… Còn mình thì khổ sở giải thích là mình mới đi công tác ở Sài Gòn về, lơ đễnh nên xuống nhầm tàu chứ không phải là không biết chữ… (Vì có một bác lớn tuổi nhìn mình với vẻ thông cảm rằng: “Chắc là lên Xì Gòn xin tuyển lấy chồng Đài Loan, tuyển rớt nên quày dzìa… Mà tội nghiệp chắc cổ không biết chữ…”). Đêm ấy mình tìm một nhà trọ sơ sài, khi biết mình nhầm tàu và cũng gần hết tiền nên nhịn bữa tối, chủ nhà trọ là chị Phương đã “biếu” không luôn chỗ ngủ và khuyến mãi thêm một tô mì gói Colusa… Người Cà Mau chánh gốc dường như ai cũng thiệt dạ, chân thành như thế…

Thì Cà Mau vẫn là xứ “quê mùa” nhưng không ớn lạnh như cảnh “Muỗi bằng gà mái, cọp tùa bằng trâu” mà ca dao đã họa. Có lẽ đó là Cà Mau của 300 năm trước. Cà Mau bây giờ vẫn trẻ, thành phố vẫn pha trộn những khối kiến trúc không đồng nhất kiểu dáng rất đồng bằng, vẫn những con người châu thổ thật như đếm… Nhưng có gì đó khác lắm, xứ dừa nổi tiếng một thời đã lùi vào dĩ vàng, những cánh đồng trơ trọi, cánh cò trắng bay bơ vơ đây đó, mũi Cà Mau đang mòn dần, những xóm Đài Loan nhiều hơn… Cà Mau đâu chỉ đáng buồn như vậy, đó chỉ là một góc buồn nhỏ nhoi trong niềm vui rộng lớn về những con đường xòe ra bốn hướng, khu Khí Điện Đạm sáng rực lộng lẫy, Cà Mau vẫn ngày đêm lặng thầm vươn mình lớn dậy. Chiều hôm qua đi trên đường Lưu Tấn Tài (phường 5) để đến Hội VHNT Cà Mau, lúc ngồi uống ly café lề đường mới nhận ra con đường ấy sao mà đẹp: rộng rãi, thẳng tắp, rợp bóng cây xanh, thỉnh thoảng lộ ra cả một vòm bằng lăng tím lịm. Thôi thì nếu đã ít ỏi cái mơ mộng phút giao mùa thì Cà Mau vẫn duyên dáng bởi sự hiền hòa, bình lặng khi đây đó trên đường vẫn bắt gặp ông lão tóc cước tuổi hơn 70 đi bán rễ cỏ tranh, mía lau làm thuốc hay cũng một cụ già như thế vác trên vai dụng cụ mài kéo, mài dao cứ lặng lẽ đi, không một tiếng rao, ai thấy kêu vô làm, vẫn còn có những cô gái lưng ong bưng xịa bánh lá dừa, bánh ú đi bán khắp ngã đường chân dẽo như xôi nếp, đây đó vẫn còn chợ  nổi, đò ngang, đò dọc trên sông và mỗi đêm vẫn vang vọng câu vọng cổ từ các thôn ấp đến nơi thành thị… Như thế là đã mừng bởi cái hồn sông nước vẫn còn sắc đậm ở Cà Mau cùng trời cuối đất.

Nguyễn Thị Việt Hà

Yume.vn